Herbezinning op woningbouw

zaterdag 8 januari 2011

De bevolkingsgroei stabiliseert, vergrijzing neemt toe, vele gemeenten krijgen te maken met krimp, de kredietcrisis heeft de verhoudingen in de vastgoedwereld op zijn kop gezet. Amsterdam zet plannen voor 12.600 woningen in de IJskast. De Provincie Noord-Holland houdt zich muisstil terwijl voor de bouw van 3.000 woningen in de Bloemendalerpolder elke basis ontvallen lijkt te zijn.

Ziet Gedeputeerde Staten van Noord-Holland wel in dat de bakens rigoureus verzet moeten worden en een aantal grootse en meeslepende plannen voor woningbouw en bedrijventerreinen opgeborgen moeten worden in het papieren archief. Het leek even de goede kant op te gaan met de streep die door de plannen voor een Wieringerrandmeer is gezet. Maar hoe kan het dat, wanneer Amsterdam plannen voor ten minste 12.600 woningen en vele m2 kantoren in de ijskast zet[1], de provincie rustig doorgaat met haar plannen voor de ontwikkeling van 3.000 woningen in de Bloemendalerpolder?

Het plan voor woningbouw in de Bloemendalerpolder tussen Muiden en Weesp dateert uit 2004. Het is bedoeld als overbrugging, om de vraag naar woningen in de hele regio op te vangen tot dat de achterstand in de bereikbaarheid van Almere is weggewerkt. Nu de vraag uitvalt moet niet stug door gegaan worden, maar moeten de uitgangspunten en financiële grondslag herijkt worden. Rond Station Weesp liggen misschien nog kansen in de toekomst. De waHein_Struben-Nieuwbouwwijkterberging blijft nodig en de inpassing van de verbrede A-1 vraagt om compensatie van natuur.

Even zovele vragen kunnen gesteld worden bij de medewerking die de provincie blijft verlenen aan de ontwikkeling van bedrijventerreinen zoals aan de Jaagweg in Koggenland. Daar heeft de provincie in een onbezonnen ogenblik risicovol voor enkele miljoenen de gronden van private partijen overgenomen. Nu is ze belanghebbende geworden en wil ze ten laste van de gemeenschap de ontwikkeling doorzetten, terwijl de behoefte aan het bedrijventerrein niet is aangetoond.

Er zijn tal van redenen te noemen waarom de Provincie Noord-Holland de afspraken over de woningbouw productie en bedrijventerreinen in de Metropool Regio Amsterdam (MRA) drastisch dient bij te stellen. Een ervan is dat de provincie zich geen nieuwe financiële risico’s kan permitteren. Maar nog belangrijker is de verandering in de samenstelling van de bevolking. De groei van het aantal inwoners in Nederland is binnenkort over en het aandeel ouderen neemt sterk toe. In Stadsregio’s zoals Amsterdam en Utrecht blijft het aantal huishoudens en de vraag naar woningen voor alleenstaanden voorlopig nog wel toenemen[2]. Zij willen in de stad wonen met nabijheid van werk, voorzieningen en goed openbaar vervoer. Buiten de grote stadsregio’s zal krimp toeslaan. Steeds meer gemeenten zullen te maken krijgen met teruggang van het aantal inwoners, schrijven Femke Verwest en Frank van Dam van het Planbureau voor de Leefomgeving in het rapport ‘Van bestrijden naar begeleiden; demografische krimp in Nederland’.

De kredietcrisis heeft grote invloed op de huizenmarkt. De vraag is ingestort, mensen wachten af en banken wegen risico’s zorgvuldiger.

Door ontwikkelbedrijven is veel werk verzet en goed geld verdiend bij de realisering van de VINEX wijken. Nu zitten veel ontwikkelbedrijven met een overmaat aan grondposities waarbij de rente-teller doortikt. Dat is een hard gelag, maar is ook het risico van het vak.

Manmoedig proberen ontwikkel bedrijven[3] aan te tonen dat bouwen buiten de steden nodig is en verzetten zij zich tegen het goed onderbouwde pleidooi van de Rijksbouwmeester om eerst de mogelijkheden in de steden te benutten[4].

Zeker nu het Ministerie van VROM van het toneel verdwenen is, neemt de rol en de verantwoordelijkheid van de provincies in de ruimtelijke ordening toe. In elk geval betekent het, dat de provincie Noord-Holland de regie moet nemen en de afspraken die in de Noordvleugel van de Randstad – in Metropool Regio Amsterdam – gemaakt zijn voor de productie van woningbouw, herijkt moeten worden.

Noord-Holland kan beter eieren voor haar geld kiezen en prioriteit stellen bij de duidelijke doelen voor de langere termijn uit haar eigen Provinciale Structuurvisie 2040 die vorig jaar is vastgesteld. Daarin ligt de eerste prioriteit bij het benutten van kansen in het bestaand stedelijk gebied en verdichten rond vervoersknooppunten. Samenwerking met partijen die daar kunnen en willen investeren is noodzakelijk. Corporaties en ontwikkelaars zoals Bouwfonds, BAM met AM, TCN en vele andere ontwikkelaars, hebben laten zien dat ze ook in staat zijn mooie projecten in de stad te realiseren. Ook zij zullen beseffen dat plannen en programma’s aangepast moeten worden. Zij zullen nu met slimme oplossingen moeten komen die kopers over de schreef kunnen trekken. De provincie zal in geen geval de risico’s voor de grond en het vastgoed moeten overnemen.

De gewijzigde omstandigheden in de ruimtelijke ordening vragen om snelle aanpassing in het denken en handelen van de provincie. Het gaat er nu om de schade te beperken en middelen over te houden om de kwaliteit van wonen, infrastructuur en het landschap, die we tot nu toe gemaakt hebben overeind te houden. Moeten we wachten op de verkiezingen voor de bakens verzet worden?

Ir. Hein Struben, Stedenbouwkundige/Architect
Duo en kandidaat Statenlid D66 Noord-Holland


[1] “Streep door Nieuwbouwplannen”, kopt het Parool op 26 november 2010. Amsterdam zet bouwplannen voor zeker 12.600 woningen in de IJskast. Een verder uitstel, herstel en afstel voor 36.000 woningen dreigt.

[2] prognoses Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS ) 2008. Wel een toename van 17% van het aantal huishoudens tot 2025 in Amsterdam en Utrecht.

[3] Het pleidooi van Friso de Zeeuw, Directeur Nieuwe Markten van Bouwfonds Ontwikkeling in het NRC Handelsblad van 2 december j.l. in een artikel “veel mensen willen helemaal niet in de Stad wonen” . komt in een ander daglicht te staan wanneer je hem vergelijkt met uitspraken van dezelfde De Zeeuw uit 2006 (VK 12/08/2006): “Het Bouwfonds is een van de weinige bedrijven die overal in Nederland grondposities heeft rond nieuwbouwwijken. (..).

[4] publicatie “Prachtig Compacte NL” (Atelier Rijksbouwmeester 2010) en het artikel in het NRC van 12 september 2010: Stop de Nieuwbouwwijken.